تبلیغات
بصیرت آخرالزمانی

تعلیم و تربیت بر پایه آزادی عقل

قرآن

مساله مهم دیگری که می بایست در طراحی و ترسیم نظام آموزشی و تربیتی مورد تاکید و توجه جدی قرار گیرد، آزادسازی عقل از تحدید و تهدید قضاوت مردم است. این یک بیماری عمومی است «که اغلب افراد کم و بیش گرفتارش هستند. مثلاً انسان یک لباسی را برای خودش انتخاب کرده و تشخیصش این است که رنگ خوبی را انتخاب کرده. بعد یکی می آید می گوید: این رنگ مزخرف چیست که انتخاب کرده ای؟! آن دیگری هم همین را می گوید. کم کم خود آدم اعتقاد پیدا می کند که [انتخاب درستی نداشته]» (همان، ص 49) نظرش عوض می شود این مشکل در تصمیم گیری های بسیاری از افراد جامعه دیده می شود. به عقل و اندیشه و معیارها و ملاک های صحیح انتخاب و تصمیم گیری توجه نمی کنند. تلقین و تذکر دیگران اگر چه برخلاف منطق و عقل باشد در ذهن و زندگی افراد کم مایه و ضعیف تاثیر گذاشته و عقل و اندیشه خود را تعطیل می کنند.

«مطلب دیگر مساله آزاد کردن عقل است از حکومت تلقینات محیط و عرف و عادات و به اصطلاح امروزی ها سنت ها و عادت های اجتماعی ... قرآن اساسش بر مذمت کسانی است که اسیر تقلید و پیروی از آباء و گذشتگان هستند و تعقل و فکر نمی کنند تا خودشان را از این اسارت آزاد بکنند. هدف قرآن از این مذّمت چیست؟ هدف قرآن تربیت است. یعنی در واقع می خواهد افراد را بیدار کند که معیار و مقیاس باید تشخیص و عقل و فکر باشد نه صرف اینکه پدران ما چنین کرده اند ما هم چنین می کنیم.»(تعلیم و تربیت مرتضی مطهری ، ص 46)

... همه پیغمبران با این مشکل مواجه بوده اند. مشکل تقلید اقوام از گذشتگان شان. و پیامبران برعکس عقل مردم را بیدار می کردند و می گفتند فکر کنید... آیا اگر پدرانتان عقل شان به جایی نمی رسید و چیزی نمی فهمیدند باز هم باید از آنها پیروی بکنید؟» (تعلیم و تربیت مرتضی مطهری ، ص 47)

یکی دیگر از لوازم قطعی نظام آموزشی و تربیتی اسلام، آزاد نمودن عقل از غرض ورزی ها و تعصبات بیجا و غرور و جمود است. دمیدن روح علم بر پیکر عالم و معلم و سیستم تعلیم و تربیت، موجب رشد و توسعه مولفه ممتاز حقیقت جویی در جامعه انسانی خواهد شد

آزادی عقل از حکومت عدد

خداوند در سوره انعام آیه 116تبعیت از اکثریت را مورد نکوهش قرار داده می فرماید: «اگر اکثر مردم زمین را پیروی کنی تو را از راه حق منحرف می کنند.» دلیلش این است که اکثر مردم پیرو گمان و تخمین اند نه پیرو عقل و علم و یقین و به تارهای عنکبوتی گمان خودشان چسبیده اند. (تعلیم و تربیت مرتضی مطهری ، ص 48)

«خلاصه آزادی از حکومت عدد و این که اکثر و اکثریت نباید ملاک باشد.»(همان، ص 48) نباید معیار و ملاک تشخیص صحیح از سقیم و درست از نادرست نظر اکثر مردم باشد... .» فرض کنید به یک دو راهی می رسیم. اکثریت مردم و انبوه جمعیت را می بینیم که راهی را انتخاب کرده اند، اقلیتی هم راه دیگری را در پیش گرفته و می روند. آدم وحشتش می گیرد، می گوید، ما هم از همان راه اکثریت می رویم. هر چه به سر آنها آمد به سر ما هم می آید.»(همان، ص 49) این است که امیرالمومنین علیه السلام می فرماید: هرگز در راه هدایت به دلیل اینکه در آن راه و جاده افراد کمی هستند وحشتشان نگیرد: لا تستو حشوا فی طریق الهدی لقلة اهله.(نهج البلاغه، خطبه 201)

آزادی عقل از قضاوت مردم

بنابراین آزادسازی عقل از دخالت قضاوت دیگران و تکیه بر معیارهای صحیح تصمیم گیری را نباید در ساماندهی نظام تعلیم و تربیت اسلامی نادیده انگاشت و تحت تأثیر تلقینات و تبلیغات دیگران واقع شد.

در تعلیم و تربیت باید به متعلّم روح علمی داد. یعنی نباید توجه فقط به این باشد که او دانا بشود، بلکه همچنین باید کاری کرد که روح حقیقت جویی و عاری از بیماری هایی که انسان را از حالت حقیقت جویی منحرف می کند یعنی تعصب ها، جمودها، غرورها و تکبرها در او پدید آید. اینها را باید دور کرد تا متعلم با روح علمی بار بیاید

آزادی عقل از غرض و غرور

غرور

یکی دیگر از لوازم قطعی نظام آموزشی و تربیتی اسلام، آزاد نمودن عقل از غرض ورزی ها و تعصبات بیجا و غرور و جمود است؛ دمیدن روح علم بر پیکر عالم و معلم و سیستم تعلیم و تربیت، موجب رشد و توسعه مولفه ممتاز حقیقت جویی در جامعه انسانی خواهد شد.

مقصود از روح علمی دخالت ندادن امیال و اغراض شخصی در فرآیند علم آموزی و حقیقت جویی است. «خدا تضمین کرده است که افراد بی غرض حقیقت جو را رهبری کند: والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا و ان الله لمع المحسنین.(سوره عنکبوت آیه 69) اصلاً روح علمی همین است. روح علمی یعنی روح حقیقت جوئی، روح بی غرضی، و طبعاً روح بی تعصبی، روح خالی از جمود و روح خالی از غرور، وقتی انسان روایات زیادی را که در موضوع علم وارد شده است مطالعه می کند می بیند چقدر تکیه شده است روی این مطلب که یک عالم نباید تعصب داشته باشد، نباید جمود و تجزّم داشته باشد که هر چه من تشخیص دادم لیس الاّ، و فقط همین است... بلکه باید به اصل "و ما اوتیتم من العلم الاّ قلیلً (اسراء/ 85) مخصوصاً توجه داشته باشد که آنچه ما از حقیقت می دانیم بسیار کم است... [کسی که] روح علمی دارد که از دلیل به مدعا می رود ... ما فرزند دلیل هستیم، هر جا دلیل برود دنبال آن می رویم. دلیل، او [عالم و طالب علم] را به سوی مدّعا می کشاند. ولی نقطه مقابل این است که انسان از مدّعا می رود به دلیل، یعنی اوّل مدّعا را انتخاب می کند بعد می رود برای آن دلیل پیدا کند. طبعاً آن دلیل های پیدا کردنی، دلیل های ساختگی و تراشیدنی است و دلیل تراشیدنی دیگر دلیل واقعی نیست و منشأ گمراهی انسان می شود.»(تعلیم و تربیت مرتضی مطهری ، ص 52 و 53)

«بنابراین در تعلیم و تربیت باید به متعلّم روح علمی داد. یعنی نباید توجه فقط به این باشد که او دانا بشود، بلکه همچنین باید کاری کرد که روح حقیقت جویی و عاری از بیماری هایی که انسان را از حالت حقیقت جویی منحرف می کند یعنی تعصب ها، جمودها، غرورها و تکبرها در او پدید آید. اینها را باید دور کرد تا متعلم با روح علمی بار بیاید.»(تعلیم و تربیت مرتضی مطهری ، ص 54)




برچسب ها : تعلیم و تربیت بر پایه آزادی عقل , آزادی عقل از غرض و غرور , آزادی عقل , غرض و غرور , آزادی عقل از قضاوت مردم , آزادی عقل از حکومت عدد ,


نظام تمدن نوین اسلامی